Domostwa czasów wikingów
Patrząc przekrojowo na tereny zamieszkiwane
przez Skandynawów dojdziemy do wniosku jak
zróżnicowane były budowle w tych czasach.
Analogia jednych domów do innych typów budowli na
różnych terenach daje nam możliwości uogólnienia,
czy tez pokazania wyjątków w tamtejszym sposobie
życia i mieszkania. Przy omawianiu rodzajów budowli
i rozpatrywaniu znalezisk archeologicznych należy
pamiętać jak gospodarczo wyglądały tereny Skandynawii.
Na tej podstawie stwierdzamy jak wyglądało
społeczeństwo w czasach wikingów.
Ludność skandynawska tworzyła małe skupiska domostw
i pojedyncze gospodarstwa. Jedyna drogą spotkań
ówczesnych ludzi były targi, przyjęcia czy
uroczystości rytualne, traktowane jako swoista
rozrywka i możliwość poznania innych. Poza tego
typu spędami mieszkańcy zajmowali się przede wszystkim
utrzymaniem się, zbieraniem zapasów na zimne dni i
wytwarzaniu dóbr na handel. Mieszkańcy Skandynawii
głownie zajmowali się rybołówstwem i łowiectwem. Były
one główną podstawą wyrobów luksusowych i handlowych,
a także dawały podstawy utrzymania rodziny i zapasów.
Troszkę mniej ważna była gospodarka rolna i hodowlana.
Jednak niezbędna była ona do uzupełnienia zapasów żywności,
często jej brak powodował niedostatek.
Patrząc na taki rodzaj życia codziennego wiemy
bardzo ogólnikowo jakie warunki powinny spełniać domostwa
i konsultując to z wykopaliskami i znaleziskami
archeologicznymi jesteśmy w stanie nadać danym
pomieszczeniom ich rzeczywiste znaczenie.
Głównym, najbardziej popularnym i wszędzie występującym
rodzajem zabudowań była tak zwana halla (dom długi).
Tutaj mamy dwa ważne dla nas znaleziska. Pierwsza to
budowla w Westness na Orkadach, datowana na X lub początek
XI wieku. Ściany halli wykonane są z darni (2 metry grubości)
a cała halla była wielkości domu westnesskiego. Mniej
ubogie rodzaje zabudowań często tworzyły cały kompleksy
gospodarcze (w Ytre Moa, w Sogon, w Ardalu i w Norwegii).
Najlepiej zadbany został kompleks zabudowań w pjórsardalur.
Znajdują się one w dolinie na południu Islandii i jego
założenie datowane jest na początki kolonizacji rejonu pod
koniec IX wieku. Podczas prac wykopaliskowych w 1939 roku
odkryto, że cała dolina pełna jest siedzib ludzkich.
Są to jedne najważniejszych odkryć dotyczących życia
codziennego dawnej ludzkości. Dzięki opisowi domu z
"Islendinga saga" możemy zrekonstruować jedno z domostw w
oparciu o znaleziska (rysunek poniżej).
Z opisu wynika, że
halla była podzielona na dwie części. Mniejsza przeznaczona
dla kobiet, większa była halla główną. Halla ta miała dwa
przedsionki po bokach, jeden wiódł do pomieszczenia głównego
i szeregu małych izb, drugi zaś prowadził do pokoju gościnnego
oraz magazynu. Pokoje względem czasu były rozbudowywane i
przekształcane w zależności od potrzeb.
Typowym kompleksem zabudowań jest gospodarstwo w
Stong znajdujące się w środku opisanej doliny. Jeden
z domów był zbudowany z drani ułożonej na warstwie
kamienia. Jedyne drzwi domu prowadziły do sieni, z
której wychodziło się do halli głównej. Pod jej ścianami
znajdowały się drewniane ławy, a ściany były wyłożone drewnem.
W środku halli znajdował się kominek. Z halli można było
przejść do pomieszczenia głównego, wyłożonego drewnem z
węższymi, niż w halli głównej, ławami. Po środku pomieszczenia
było palenisko. Dwa dodatkowe pomieszczenia znajdowały
się z tyłu domu, pierwszy najprawdopodobniej był mleczarnią
(na co wskazują ślady na podłodze), a drugi był ustępem lub
pokojem do przechowywania mięsa. Nieopodal domu, na wschodzie
stał budynek będący magazynem, a dalej na wschodzie obora.
Z dala od kompleksu stał mały budynek spełniający rolę
kuźni o czym świadczy zagłębione w ziemi palenisko.
To typowe gospodarstwo dla Islandii okresu wikińskiego
lecz jego obecność jest widoczna na terenie osady normańskiej
na wyspie Birsay, co świadczy, że ten typ gospodarstwa był powszechny.
Gospodarstwo typowo wikińskie znajduje się w
Jarlsholfie ( południowa część cyplu lądu stałego Szetlandów).
Dom tam znaleziony miał 23 metry długości i dzielił się na
hallę oraz kuchnię. Po obu stronach halli znajdujemy
wyłożone kamieniem ławy. Po za ścianą szczytową wszystkie
inne były wyłożone kamieniem. Jak wszystkie tego typu
gospodarstwa i to było przebudowywane według późniejszych
potrzeb, pod koniec XI wieku dobudowano tu oborę. Na północ
od domostwa stała łaźnia, stajnia, stodoła, kuźnia i inne
pomieszczenia gospodarcze. Jest to typowy kompleks zabudowań
dla Norwegii, kolonii brytyjskich i możliwe, że dla Szwecji.
Poza opisanymi typami budowli, znajdujemy różne dla
naszej obecnej wiedzy wyjątki takie jak wsie wikińskie
w Aggersborgu w Jutlandii, w Hagestadzie w Skanii (wspólnota
rybacka), czy najlepiej udokumentowana w Lindholm Hoje w
Jutlandii. Najbardziej niezwykły typ domów stanowi kwadratowy
dom z wewnętrznym dziedzińcem . Tego typu domostwa występują
w zespołach budowli wojskowych w Trelleborgu, Fyrakcie i Aggersborgu.
Pamiętać należy, iż obecny obraz domów, ich ustalanie
nietypowości, unikalności czy tez typowych zabudowań
opiera się na ilości znalezisk i naszej obecnej wiedzy
na temat codziennego życia wikingów. Należy też pamiętać,
że mamy bardzo niewiele opisów na temat najuboższej warstwy
społecznej i jej warunków mieszkalnych.amiżtaż należy,
iż obecny obraz domów, ich ustalanie nietypowożci,
unikalnożci czy tez zabudoważ typowych opiera siż na ilożci
znalezisk i naszej obecnej wiedzy na temat codziennego
życia wikingów. Należy też pamiżtaż, że mamy bardzo niewiele
opisów na temat najuboższej warstwy spożecznej i jej
warunków mieszkalnych.
Sporządził:
Thjodmar Ivarsson
Zdjęcia autorstwa Nordylsa, BORG
